Ryszard Spólnicki Dystrybucje linuksowe startujące z urządzeń przyłączonych do portu USB

Wstęp

Pod adresem:

• frozentech.com/content/livecd.php lub
• www.knoppix.net/docs/index.php/KnoppixCustomizations

znajduje się lista wielu odmian dystrybucji Knoppixa. Wśród tych wersji wymieniona jest znana nam dystrybucja Linux EDUCD autorstwa Rajmunda Radziewicza. (To tak na marginesie).

Pojemność wydań linuksa waha się od kilkunastu do kilkuset MB. Wszystkie te wersje można bezproblemowo zapisać na jednym krążku CD-R (700MB), a niektóre nawet na krążkach 8cm o pojemności 230 MB.

Czy dzisiaj tego typu dystrybucje można umieszczać wyłącznie na CD-R ? Oczywiście, że nie.

Ostatnio bardzo modne stają się inne rodzaje nośników pamięci masowej. Są to flash dyski, niewielkie elektroniczne urządzenia podpinane do portu USB lub do specjalnych gniazd w cyfrowych aparatach fotograficznych, czy też do zewnętrznych czytników kart pamięci. Swoją uwagę skupię na taniej szybkiej pamięci eeprom przygotowanej do bezpośredniego podłączenia przez port USB. W handlu tego typu nośniki pamięci występują pod nazwami:

• flash disk (wcześniej wspomniany),
• PEN drive,
• Flash drive,
• USB key,
• Keydrive,
• Keychaindrive

Najczęściej urządzenia te występują jako pamięć o pojemności (wg typoszeregu: 16, 32, 64, 128, 256, 512, 1024, 2048 itd) od kilku MB do kilku GB.

Obserwuje się ciągłą tendencje spadkową ich cen. Dzisiaj USB key o pojemności 512 MB można nabyć za ok. 45 Euro. Może to być jeszcze zbyt drogo w stosunku do ceny krążka CD-RW. Ale nikt nie zaprzeczy, że USB key jest znacznie wygodniejsze w transporcie, przy nagrywaniu i przenoszeniu danych. Pamięci tego typu są bardzo lekkie, można je zmieścić w długopisie.

Poza tym nie wymagają nagrywarki ze specjalistycznym oprogramowaniem, jak to ma miejsce w przypadku krążka CD-RW.

W miejscu, gdzie chcemy skopiować materiał na nośnik, wystarczy komputer wyposażony w gniazdo USB.

Mój artykuł dotyczy przede wszystkim wykorzystania pendrive`a do samodzielnej pracy systemu Linuksa (łącznie z jego wystartowaniem). Dzisiaj zarówno w środowisku MS Windows (XP) jak i najnowszych dystrybucjach Linuksa (Mandrake 9.2) prawie natychmiast można wykorzystać keydrive`a do jego standardowej pracy tj do przenoszenia danych. Istnieją też dystrybucje (MS Windows 98 czy Slackware, Debian) wymagające ręcznego montowania urządzenia na porcie USB.

W Linuksie pamięci masowe typu USB flash drive pracują jako urządzenia SCSI (systemowo oznaczane /dev/sda1..n /dev/sdb1...n). Napędy te sprzedawane są z założoną pierwszą partycją i sformatowane najczęściej jako FAT16.

Aby można było przeczytać, zapisać dane na pendrivie należy w pierwszej kolejności założyć katalog na zainstalowanym Linuksie na HD :

    mkdir -m 666 mnt/flash

i zamontować wspomniane urządzenie przy pomocy poleceń wywołanych z konsoli:

	mount /dev/sda1 /mnt/flash.
	

Po zamontowaniu pamięci można znanymi (każdemu użytkownikowi Linuksa) sposobami kopiować, kasować i przenosić dane.

To co opisałem powyżej dotyczy wykorzystania pamięci flash USB do gromadzenia i przenoszenia danych. Przedstawię również dostępne dystrybucje pozwalające na samodzielne startowanie i pracę systemu z urządzenia Flash USB, i sposób w jaki udało mi się jedną z nich przygotować do takiej pracy.

Oto lista napotkanych przeze mnie dystrybucji:

Oczywiście istnieje też wiele innych wersji wspomnianego systemu, (niekoniecznie bazującego na Knoppixie / Debianie) chociażby Slax Live-Cd, który po niewielkiej modyfikacji (wg zapewnień autora jego dystrybucji) powinien pracować w wersji na pendrive`a. Niestety nie udało mi się tego systemu przygotować do pracy w wersji bootowalnej przez port USB. Najłatwiej poszło mi z wersją DSL Na początek zabawy z tego typu dystrybucjami polecam ją wszystkim zainteresowanym. Przygotowanie do pracy pamięci USB flash trwa dosłownie chwilę:

Po ściągnięciu obrazu "iso" i jego odtworzeniu np. przy pomocy Midnight Commandera (linuksowego) lub WinISO (windowsowego) (http://www.winiso.com ) należy całą zawartość skopiować bezpośrednio do flash drive. Do automatycznego uruchomienia Linuksa musimy jeszcze wydać jedno polecenie:

syslinux /dev/sda1 (w środowisku Linuksa)

lub

syslinuks.com e: -s (w środowisku MS windows z poziomu promptDOS)

gdzie /dev/sda1 oznacza napęd pendrive`a w Linuksie

a

e: napęd pendrive`a w MS Windows.

Program syslinux mozna ściągnąć z http://syslinux.zytor.com.

To wszystko.

Po zrestartowaniu maszyny przy podłączonym flash dysku mogłem podziwiać w działaniu niewielką dystrybucje DSL (56MB).

Jedna uwaga:

DSL jest przygotowany do pracy z urządzeniami typu flash disk podłączanymi do portu USB-2.

Oprócz tego, że płyta powinna umożliwić bootowanie z urządzeń: USB-HDD, USB-FDD, USB-CDROM, USB-ZIP musi także obsługiwać standard USB-2 z poziomu jej BIOS-u.

Przyłączenie dodatkowej karty PCI obsługującej powyższy standard przy braku możliwości jego włączenia z poziomu BIOS uniemożliwi nam wystartowanie systemu zainstalowanego w pendrive!.

O tym należy pamiętać!.

Dla tych wszystkich, którzy pragną zainstalować własną modyfikację wersji Knoppixa na USB polecam literaturę:

- http://rz-obrian.rz.uni-karlsruhe.de/knoppix-usb/
- czasopismo Linux + (Nr. 01(01) Marzec 2004r.)

W tym przypadku istotne są do przeprowadzenia trzy modyfikacje Knoppixa:

• W pierwszej kolejności Knoppix musi załadować moduły jądra obsługujące USB, przed modułami SCSI i przed próbą odszukania nośnika z zawartością dystrybucji.
• należy zrezygnować ze skryptu odszukującego CDROM na rzecz urządzenia /dev/sda1
• skopiować wymagane moduły obsługujące USB do właściwych katalogów.

Można to osiągnąć rozpakowując miniroot.gz a w nim linuxrc. W tym ostatnim modyfikujemy w odpowiednich miejscach właściwe wpisy. Po przekopiowaniu plików do odpowiednich katalogów całość z powrotem pakujemy do postaci pliku miniroot.gz 

Bardzo dobrze zostało to opisane w wymienianej przeze mnie literaturze.

Zakończenie

Mam bezproblemowo zainstalowanego DamnSmallLinux`a. System przygotowany jest do pracy w środowisku GNOME. Automatycznie po załadowaniu środowiska graficznego jest gotowy do pracy "okienkowej" z obsługą Internetu. Jego pakiet biurowy zawiera jedynie edytor tekstu i arkusz kalkulacyjny. Pozwala na zdalną obsługę plików przy pomocy protokołu ftp (zawiera okienkowe narzędzie tzw klienta FTP) i smb (klienta SAMBY). Przy pomocy narzędzia multimedialnego XMMS pozwala odtwarzać pliki mp3.

Czego można więcej wymagać od takiej wersji Linuksa?. Ważne jest to, że z dowolnego komputera podłączonego do lokalnej i internetowej sieci możemy wysłać i odebrać pocztę, przekopiować pliki z i do pendrive`a,. będąc w tym czasie połączonym z odległą maszyną. Możemy zrelaksować się przy muzyce, przygotować urzędowe pismo, przeprowadzić od ręki kalkulację wynikową i wystawić rachunek . A co najważniejsze możemy być niezależni od drogiego środowiska MS Windows i jego produktów. W każdej chwili możemy odłączyć się od komputera zachowując zgrany materiał na pendrivie. Od tej pory nie musimy dźwigać ciężkiego HD, wystarczy nam przysłowiowe "pióro".